Arqueoloxía do aburrimento da guerrilla: o que as crónicas non contan

A historia da guerrilla construése normalmente cos grandes feitos: os ataques, as mortes, os encontros coa Garda Civil… Unha historia feita con pequenas árbores que impiden ver ás veces o gran bosque que foi a loita antifranquista no noroeste peninsular. Porén, a historia menos coñecida é aquela que ten que ver coa vida cotiá, co pasar dos días no monte, na espera constante ameazada polo terror de morrer ese día e a esperanza de que a organización e a loita sirvan para expulsar o ditador. Segundo as nosas investigacións, a Ciudad de la Selva, no seu momento de apoxeo, estivo en funcionamiento durante case cinco anos. 1825 días coas súas horas nas que os guerrilleiros e guerrilleiras tiñan que estar no monte. Os ataques e os movementos foron momentos puntuais dunha longa travesía que tiñan que encher con outras actividades. Sigue leyendo “Arqueoloxía do aburrimento da guerrilla: o que as crónicas non contan”

A importancia dos castros na configuración do reino suevo

Vivendas de época tardía no castro de Santomé

Os castros en Galicia son elementos históricos e identitarios fundamentais. Desde os tempos dos mouros ata a actualidade, o castro exerceu unha atracción moi forte, sexa para acoller á xente, ben para albergar mitos e historias, ben como instrumento para as políticas patrimoniais dos concellos actuais. Como forma de poboamento, o castro foi un elemento nuclear de articulación da paisaxe na Prehistoria Recente, de onde provén o termo “cultura castrexa”. Porén, a súa importancia foi tamén moi grande nos momentos de xurdemento do reino suevo. Sigue leyendo “A importancia dos castros na configuración do reino suevo”

A emerxencia da paisaxe da guerrilla antifranquista nos montes de Casaio

Paisaxe actual dos montes de Casaio

Nunha interesante referencia nas súas memorias, o guerrilleiro Mario Morán comenta que:

Aquí en la Ciudad de la Selva (situada en los montes de Casayo), en las estribaciones de Peña Trevinca, surge la idea, en los primeros meses de 1942, sobre la conveniencia de crear una organización guerrillera que aglutine a todos los grupos… La conocida por nosotros como “Ciudad de la Selva”, donde el resto de los compañeros nos abocamos a la tarea de construir un amplio y cómodo campamento”.

Sigue leyendo “A emerxencia da paisaxe da guerrilla antifranquista nos montes de Casaio”

Materiais cerámicos tardíos no castro de Viladonga (II): Cerámica común romana e producións engobadas

Escavacións antigas en Viladonga. Fuente: CROA

Texto extraído do artigo: TEJERIZO GARCÍA, C., RODRÍGUEZ GONZÁLEZ, C., y FERNÁNDEZ PEREIRO, M. (2018): “Materiais cerámicos tardíos (ss. IV-VI d.C.) no castro de Viladonga”. CROA. Boletín da Asociación de Amigos do Museo do Castro de Viladonga, 28, 36-52 (descarga aquí).

 

Cerámica Común Romana e Ánforas
Baixo a categoría de “Cerámica Común Romana” (CCR) inclúense aquelas producións feitas mediante torno rápido, de cocción plenamente oxidante ou mixta máis oxidante cara ao exterior. Dentro deste conxunto diferenciamos unha variedade máis depurada (CCRA), posiblemente asociada ás producións destinadas a contención de líquidos, e outra con pouca depuración (CCRB), destinada principalmente á cociña. Cabe destacar que esta última é a produción máis numerosa nos contextos tardíos do castro, con máis dun terzo das pezas analizadas (36,15% do total) o que demostra a súa continuidade até os últimos momentos da ocupación imperial do noroeste peninsular. Sigue leyendo “Materiais cerámicos tardíos no castro de Viladonga (II): Cerámica común romana e producións engobadas”

Antonio Molinero: A arqueoloxía comunitaria durante o primeiro franquismo

A arqueoloxía é feita por persoas. Isto que pode parecer algo evidente, é moi importante. A arqueoloxía, como ciencia, depende moito do bo ou mal facer das persoas que se dedican a ela. Cuestións como a calidade das intervencións, da comunicación e vinculación coa sociedade e o impacto das escavacións sobre o pasado descansan sobre o pasado descansan sobre as emocións, o entusiasmo e a sensibilidade daqueles que nos dedicamos a esta apasionante profesión. Antonio Molinero Pérez foi un gran arqueólogo porque tivo unha sensibilidade fóra do común. Desde xuño ata o vindeiro setembro, unha exposición titulada “Legado de un pionero de la Arqueología Española” no Palacio Provincial de Ávila, organizada polo colectivo Terra Levis e na que Sputnik Labrego e o Instituto de Ciencias de Patrimonio colaboran, retoman a figura deste gran pioneiro da arqueoloxía comunitaria.

Antonio Molinero nace o 10 de xuño de 1908 en Ávila. Criado nunha boa familia, cedo ten contacto co mundo da arqueoloxía da man duns dos máis importantes arqueólogos do momento, Juan Cabré. Xunto con Cabré, escavará o importante castro da Mesa de Miranda, que el mesmo descubriu anos antes. Despois da Guerra Civil, e nun momento de importante restructuración da arqueoloxía en España, Molinero é nombrado en 1941, “Comisario de Excavaciones” en Segovia e posteriormente en Ávila. Este posto desempeñaríao ata 1959. A partir de entón, dedicaríase a veterinaria, a súa profesión orixinaria ata 1977, ano da súa xubilación. Porén, xamais abandonaría a súa pasión pola arqueoloxía, e continuaría traballando polo patrimonio ata a súa morte en Sevilla en 1983.

A pegada de Molinero na arqueoloxía foi enorme. Non só descubriu e catalagou ducias de novos xacementos senón que escavou algúns dos máis relevantes de períodos como a Idade do Ferro e o período visigodo. As sías fundamentais investigacións en xacementos de Duratón ou Madrona reformularon os coñecementos sobre a chamada Idade Escura, máis iluminada grazas aos traballos de Molinero. Pero se por algo destacou o arqueólogo abulense foi pola sensibilidade cara as comunidades locais. O seu traballo como veterinario lle permitiu ter un contacto moi próximo coas comunidades locais. Froito deste contacto foron os cuestionarios que mandou desde a Comisaría Provincial a todas as aldeas de Ávila e Segovia con preguntas sobre o patrimonio local. Un auténtico pioneiro da arqueoloxía.

Influído pola sensibilidade de Molinero e grazas ao estudo do seu arquivo persoal, o proxecto Terra Levis tivo o acerto de montar esta íntima e intensa exposición. Nela pódense ver non só obxectos persoais e arqueolóxicos de Molinero, senón, tamén documentos inéditos fundamentais para a comprensión da arqueoloxía en España. Todo un referente nunha exposición imperdible.

Materiais cerámicos tardíos no castro de Viladonga (I): introdución e a Terra Sigillata Hispánica Tardía

(Texto extraído do artigo publicado na revista CROA)

O xacemento de Viladonga é, sen dúbida, un dos castro máis relevantes, non só do noroeste, senón de todo o centro e do norte peninsular. Isto débese a varios factores: en primeiro lugar, é un dos castros que conta cunha historiografía máis complexa e completa, e dos máis amplamente escavados (VIGIL-ESCALERA y TEJERIZO GARCÍA, 2014). Sigue leyendo “Materiais cerámicos tardíos no castro de Viladonga (I): introdución e a Terra Sigillata Hispánica Tardía”

“O exército de fume” de Manuel Gago (Xerais, 2018) ou a creación dos heroes gallegos

– Ramallo, non sei se lle importa ou non, pero teño que dicirlle unha cousa. Vostedes serán uns heroes. Algún día os nenos esudaranos na escola…

Ramallo pensou, Por que aquel home dicía que ían ser heroes? Que heroes houbera en Galicia? Non recordaba ningún. Á entrada de Carral ergueran un monumento a uns mártires do século pasado, que el vía sempre cando ía para A Coruña e paraba a tomarlle unha cunca nunha taberna da praza. Uns soldados, seica, aos que fusilaran. Viuna moitas veces. Pero el non lembraba os nomes daqueles mártires. Ninguén falaba deles. En Galicia os heroes non teñen nome. Case mellor non ter nome nin apelidos, cando se é un heroe en Galicia, pensou el Sigue leyendo ““O exército de fume” de Manuel Gago (Xerais, 2018) ou a creación dos heroes gallegos”

Por que a “Ciudad de la Selva” é a “Ciudad de la Selva”?

Levamos máis de dous anos traballando na “Ciudad de la Selva” con resultados moi significativos. Pero, se onde sae o nome da “Ciudad de la Selva” para chamar ao conxunto de campamentos da guerrilla nos montes de Casaio? Quen bautizou o lugar onde, din, era o único sitio no que podía verse a bandeira republicana?

Val de Morteiras. Un dos sitios principais da “Ciudad de la Selva”

Sigue leyendo “Por que a “Ciudad de la Selva” é a “Ciudad de la Selva”?”

Ermida (Quiroga, Lugo) e o poder eclesiástico na época dos Suevos

A Ermida en Quiroga

Este xacemento (nº de ficha GA27052023) sitúase na parroquia da Santa María da Ermida, a menos de dous quilómetros ao nordeste da vila de Quiroga, nas coordenadas UTM 29N (ETRS 89) X: 643768 Y: 4704754. Fisicamente localizamos un outeiro que se eleva ao norte do río Quiroga pouco antes da súa unión co río Sil. Ao suroeste do Castro da Ermida localízase o Castro de Ameixeiras (GA27050042).

O importancia do sitio de Quiroga para o estudo do territorio do interior da Gallaecia en época postromana ten a ver, entre outras cousas, cunha moi antiga referencia documental que temos sobre este espazo. Concretamente referímonos a referencia do lugar de Carioca no coñecido como Parochiale Suevum (ed. López Sangil, 2011: 42-46, d. 6). Este documento, de finais do século VI d.C., é basicamente unha relación das dioceses e as súas correspondentes “ecclesiae”, cuxa análise permite unha aproximación á estrutura eclesiástica e territorial do antigo reino suevo (Díaz Martínez, 2011; Díaz Y Díaz, 1995; Sánchez Pardo, 2014). A presenza do Crismón de Quiroga (ver máis adiante), podería suxerir, que o santuario de Santa María da Ermida fora “la heredera de aquella primitiva parroquia de época sueva” (Sánchez Pardo, 2014: 443). Sigue leyendo “Ermida (Quiroga, Lugo) e o poder eclesiástico na época dos Suevos”

O castro de Formigueiros (Samos, Lugo): ¿un castro de época sueva?

Fotografía aérea do sitio de Forgmigueiros (Manuel Franco)

O castro de Formigueiros é un dos sitios máis coñecidos da historiografía sobre os castros tardíos na antiga Gallaecia. O xacemento localízase no límite dos concellos de Sarria e O Incio, encravado nun pequeno cumio no estremo occidental da Serra do Édramo, a 795 msnm e nas coordenadas (UTM ETRS 89; Fuso 29): X= 643753; Y= 4704751. Esta serra separa ás concas fluviais do Val do Sarria e do Val do Mao e na dirección NW atópase un importante manancial de auga, “a fonte da moura”, do que se abastecería o sitio. A litoloxía da zona componse principalmente de lousa da chamada Serie Vilalba, de orixe Precámbrico.

Formigueiros conta con unha abundante cantidade de fontes que fan referencia á súa contorna, como vimos anteriormente. Máis aínda, entre as fontes documéntase un pequeno conxunto de referencias específicas ao castro de Formigueiros. A primeira referencia data de 1031, no contexto dunha doazón e mencionado como “castro de Formigarios”[1]. As referencias repítense noutros documentos do século XI d.C., preitos e doazóns, xa sexa como “castrum de Formicarios”[2] ou como “castro Formicarios”[3]. En todas estas referencias o castro aparece como un delimitador xeográfico, mostrando con isto a súa importancia simbólica e física na articulación de territorio. Sigue leyendo “O castro de Formigueiros (Samos, Lugo): ¿un castro de época sueva?”